در دو دهه اخیر و با شروع قرن 21 استفاده از گوشی های موبایلی در سراسر جهان توسعه پیدا کرده است و می توان گفت امروزه به محبوب ترین پلتفرم بازی های ویدیویی در جهان تبدیل شده اند. صنعت گیم اگرچه عمری چند دهه ای دارد و کشورهای مختلفی در این صنعت سرمایه گذاری های زیادی داشته اند و شرکت ها و استودیوهای مختلفی از سراسر جهان در این حوزه فعالیت دارند اما نقطه عطف دنیای گیمینگ شروع قرن جدید بوده است. سالانه هزاران بازی ویدیویی در سبک های مختلفی مانند استراتژیک، شبیه سازی، هیجانی، سرگرمی، فکری، معمایی و پازلی، ترس و بقا، اکشن، تیراندازی، بتل رویال و ... برای پلتفرم های مختلفی مانند ایکس باکس، پلی استیشن، رایانه و ... تولید و عرضه می شوند.

بیش از 3.5 میلیارد نفر از سراسر دنیا از گوشی های تلفن همراه بهره مند هستند و این به معنی پتانسیل بالای این پلتفرم برای بازی ها می باشد. شرکت ها و استودیوهای بازی سازی تلاش کرده اند که بازی های موبایلی با کیفیت و جذابی برای گیمرها تولید کنند. هر چند که بازی های موبایل اثرات مثبت و فوایدی زیادی برای بازیکنان دارد اما می تواند معایب و اثرات مخربی هم بر جنبه های مختلف شخصیتی و اجتماعی بازیکنان داشته باشد. در ادامه مطلب به بررسی تاثیر مخرب بازی های موبایلی بر تحصیل و یادگیری دانشجویان پرداخته خواهد شد.

اثرات مختلف بازی های موبایلی

همانطور که گفته شد بازی های موبایلی امروزه نقش بسیار ویژه ای در پر کردن اوقات فراغت بسیاری از مردم جهان  خصوصا کودکان، نوجوانان و جوانان دارند و حتی بسیاری از مردم از این بازی های برای کسب درآمد استفاده می کنند. جذابیت و همه گیر شدن بازی های موبایلی باعث شده است که شرکت ها، استودیوها، رسانه ها، خبرگزاری ها و سایت های مختلفی به این حوزه ورود کنند و به کاربران و مشتریان خود خدمات ارائه کنند. تقریبا تمام سنین و اقشار مختلف جوامع مختلف به سمت بازی های موبایلی جذب شده اند. یکی از مهم ترین قشرهای گیمر دانشجویان هستند که طیف گسترده ای از بازیکنان را تشکیل می دهند.

 بازی های موبایلی مانند همه سرگرمی های دیگر می تواند اثرات مثبت و منفی مختلفی بر جنبه ای مختلف شخصیتی، اجتماعی، تحصیلی و رفتاری گیمرها داشته باشد. از مهم ترین فواید بازی های موبایلی می توان به مواردی همچون پر کردن اوقات فراغت، داشتن مزایای شناختی، افزایش انگیزه تحصیلی، تقویت همکاری، بهبود نگاه آموزشی، بهبود سلامت اجتماعی و ذهنی و  ... اشاره کرد. علی رغم مزایای زیادی که بازی های موبایلی دارند می توان اثرات مخرب و معایب زیادی نیز برای این بازی های عنوان کرد که می توانند شرایط تحصیلی و یادگیری دانشجویان را تحت تاثیر قرار بدهند. در سایت مشرق نیوز مقاله ای تحت عنوان "محبوب ترین بازی های موبایلی جهان در میان جوانان 25 سال به بالا" منتشر شده است که بررسی بازی های محبوب در میان بزرگسالان و دانشجویان پرداخته است. از مهم ترین اثرات مخرب بازی های موبایلی بر تحصیل دانشجویان می توان موارد زیر را عنوان کرد:

تقویت حس پرخاشگری در دانشجویان

شاید بتوان با قطعیت گفت که تعداد بازی هایی که در سبک های اکشن، مبارزه ای و خشونت تولید می شوند به تنهایی به اندازه تمام بازی های تولید شده در سایر سبک ها هستند. این سبک از بازی ها از محبوبیت بسیار بالایی نیز در میان دانشجویان و سایر گیمرها برخوردار هستند. در تمام این بازی ها می توان به یک وجه مشترک رسید و آن لازمه خشونت برای ارتقای سطح و پیشرفت در مراحل بازی است. بازیکنان حتما و قطعا باید برای رسیدن به مراحل بالاتر از خشونت و انواع سلاح ها استفاده کنند. اگرچه ممکن است که بازیکنان فقط قصد لذت بردن از جنبه های سرگرمی بازی های موبایلی را داشته باشند اما قطعا سبک بازی های در شخصیت آنها نیز تاثیر می گذارد و حس پرخاشگری و خشونت آنها را افزایش می دهد.

با تحقیقات و بررسی های گسترده ای که در سطوح مختلف دانشگاهی انجام شده است رابطه مستقیمی بین ناامیدی از پیشرفت تحصیلی و افزایش حس پرخاشگری وجود دارد. دانشجویانی که حس پرخاشگری آنها به وسیله بازی های موبایلی تقویت شده است در امر تحصیل و تمرکز بر هدف اصلی خود دچار عجز و ناتوانی می شوند و این به معنی عدم ارتباط موثر با دوستان، اساتید و اتمسفر دانشگاه است  در نهایت به شکست تحصیلی یا پس رفت آنها منجر خواهد شد.

به عنوان مثال یکی از محبوب ترین بازی های قرن 21 بازی براول استارز است که بازیکنان در آن فقط باید دست به خشونت و کشتن سایر بازیکنان بزنند تا بتوانند برتری و قدرت خودشان را اثبات کنند. گیمرها می توانند با خرید جم براول استارز به تمامی سلاح ها و تجهیزات بازی دسترسی پیدا کنند و این خشونت و مبارزات را به نهایت خود برسانند.

انزوا طلبی بازیکنان و دانشجویان

اگرچه صنعت گیم روز به روز در حال پیشرفت و گسترش است و بازی های جذاب و هیجان انگیزی در دسترس بازیکنان قرار می گیرد اما همواره این بازی ها از دیدگاه های مختلفی مورد نقد و انتقاد کارشناسان بوده است. یکی از مهم ترین نقدهایی که به این بازی ها وارد شده است این است که تجمع افراد در کنار هم و همکاری و همدلی آنها را از بین برده است.  برای انجام بازی های موبایلی دیگر گیمر نیازی به هم تیمی فیزیکی ندارد و فقط با دسترسی داشتن به گوشی موبایل خود می تواند با هر فردی از هر نقطه ای از دنیا و با هر زبان و فرهنگی بازی کند.

 این شیوه سرگرمی می تواند در نهایت منجر به گوشه گیری و انزوا طلبی بازیکنان شود. گیمرها با اعتیاد پیدا کردن به بازی های موبایلی دیگری تمایلی به حضور در جمع ها، کلاس ها، دور همی ها و  کارهای تیمی ندارند و می خواهند تمام کارها را به تنهایی انجام دهند. این انزوا طلبی و گوشه گیری می تواند لطمه بزرگی به تحصیل و پیشرفت درسی دانشجویان بزند چرا که در دانشگاه دانشجویان نیاز به همکاری های تیمی، پروژه های گروهی، حضور در کلاس ها و داشتن روابط اجتماعی بالایی دارند. در بسیاری از این بازی ها حتی بازیکن نیازی ندارد به صورت مجازی کار گروهی و تیمی انجام دهد و این می توان آسیب های بزرگی به تحصیل دانشجویان وارد کند.

تنبل شدن ذهن دانشجویان

اگرچه بازی های موبایلی ویژگی های متعدد و مختلفی دارند که می توانند جذابیت های بالایی برای گیمرها داشته باشند اما یکی از مهم ترین و بارزترین ویژگی های این بازی های که کمتر مورد توجه قرار گرفته است تبدیل کردن بازیکنان به افراد مقلد است. از آنجایی که این بازی ها توسط افراد و شرکت های دیگری طراحی و ساخته می شوند و بازیکنان هیچگونه دخل و تصرفی در مراحل آنها ندارند باعث می شوند که بازیکنان فقط به تقلید از ذهنیت سازنده ها بپردازند. این امر باعث می شود که ذهن گیمر کاملا منفعل شود و قبول کند که هر آنچه که دیگری طراحی می کنند و می سازند می تواند ایده برتر و برنده تر باشد و خودش هیچگونه فعالیت و تلاش ذهنی نداشته باشد.

هر چند که بازی های موبایلی مختلفی نیز در سبک های معمایی، پازلی، فکری و ... وجود دارند که می توانند به تقویت جنبه های مختلف ذهنی کمک کنند اما متاسفانه این بازی ها بر خلاف بازی های استراتژیک، ترسناک، اکشن، بتل رویال و ورزشی محبوبیت کمتری دارند و آمار کمی از دانشجویان برای گذران اوقات فراغت خود از آنها استفاده می کنند. البته بر اساس تحقیقات دانشگاهی بسیاری از بازی های فکری هم برخلاف تصورات باعث کند شدن ذهن می شوند و در حقیقت فقط سلول های مغزی را گول می زنند. تنبل شدن ذهن دانشجو قطعا نمی تواند اثر مثبتی برای او و پیشرفت تحصیلی او باشد.

 دانشجویانی که از ذهنی مقوی برخوردار نباشند توانایی تحلیل مسائل مختلف را نخواهند داشت و جرات به چالش کشیدن توانایی های ذهنی خودشان را نخواهند داشت و این می تواند به شکست تحصیلی و در نهایت افسردگی و سرخوردگی منجر شود.

افت اخلاقیات دانشجویان

تقریبا تمام جوامع بشری اتفاق نظر دارند که رسالت و ماموریت ارگان های آموزشی مانند مدرسه و دانشگاه پرورش اخلاق و منش انسانی آدم ها می باشد و تمام کشورها بر اساس فرهنگ خود تلاش کرده اند که اصول اخلاقی را از همان دوران کودکی به نسل های مختلف منتقل کنند و افراد سالمی را از نظر اخلاق پرورش دهند. متاسفانه بازی های ویدیویی و بازی های موبایلی در دهه های اخیر به شدت از نظام سرمایه داری تاثیر گرفته است و در این نظام نیز هدف اصلی دستیابی به پول بیشتر است و شیوه و راهکار رسیدن به این هدف تقریبا هیچ اهمیتی برای سرمایه گذاران ندارد. امروزه می توان شاهد بود که مباحثی مانند سکس، رقص، روابط نامشروع و ... به مضمون اصلی بازی های موبایلی تبدیل شده است و این می تواند اخلاقیات، عقاید و رفتار بازیکنان را به شدت تحت تاثیر قرار بدهد.

دانشجویان و سایر بازیکنانی که از بازی های موبایلی مختلف استفاده می کنند که سنخیتی با فرهنگ، اعتقادات و اجتماع آنها ندارد به سرعت از نظر اخلاقی دچار تغییر و تحول می شوند و با افت اخلاقی مواجه می شوند. قطعا دانشجویانی که از نظر اخلاقی وضعیت مطلوبی نداشته باشند نمی توانند از نظر تحصیلی نیز پیشرفتی داشته باشند. اخلاق خوب و حسنه در تمام نقاط مختلف دنیا همواره مورد تحسین قرار گرفته است و دانشجویانی که از نظر اخلاقی مورد قبول جوامع باشند قطعا می توانند موفق تر باشند.

از خود بیگانگی دانشجویان گیمر

همانطور که گفته شد بازی های موبایلی در یک دنیا کاملا مجازی روایت می شوند و مخاطبان خود را کاملا مسحور می کند. گیمرها کاملا تحت تاثیر باورها و اعتقادات طراحان بازی ها قرار می گیرند. بازیکنان در بازی های موبایلی به سرعت دچار از خود بیگانگی می شوند و به رنگ طراحان بازی در می آیند و حتی مانند آنها فکر می کنند. در این بازی ها به گونه به بازیکن تحمیل می شود که دشمن همان کسی است که سازنده های بازی می گویند و این می تواند حتی بر خلاف تمام عقاید، مسائل فرهنگی، اجتماعی و سیاسی شخص گیمر باشد. در سال های اخیر بسیاری از بازی ها وجود داشته اند که به راحتی به اعتقادات و مسائل مختلف ملت های دیگر مانند مسلمانان توهین شده کرده اند. از خود بیگانگی می تواند تاثیرات منفی متعددی در بحث تحصیل دانشجویان داشته باشد به گونه ای که دانشجو به راحتی از اصل خودش دور می شود و دچار افسردگی و سرخوردگی می شود و قطعا دیگر انگیزه ای برای تحصیل و پیشرفت نخواهد داشت.

استرس، اضطراب و افسردگی دانشجویان

بازی های موبایلی دارای جاذبه های بسیار زیادی هستند و می توانند گیمرها را برای مدت های طولانی سرگرم کنند. جذابیت های بالای بازی های موبایلی در بسیار از مواقع منجر به اعتیاد شدید گیمرها می شود به گونه ای که بازیکن حتی قید انجام ضروری ترین امور خود را می زند تا با این بازی ها خود را سرگرم کند. بازیکنان برای انجام بازی ها وقت و انرژی بسیار زیادی را صرف خواهند کرد و طبیعتا این مصرف انرژی باعث می شود که دیگر آمادگی کافی ذهنی، روحی و فیزیکی برای تحصیل نداشته باشند و در نهایت با استرس و اضطراب زیادی مواجه شوند.

بازیکنان در طول بازی های موبایلی خصوصا بازی هایی با سبک های منحصر به فرد و ویژه با چالش ها و تنش های مختلف ذهنی مواجه می شوند که باعث حساس شدن بیشتر سیستم عصبی سمپاتیک آنها می شوند که در نهایت به اضطراب، استرس و افسردگی آنها منجر شود. تحصیل و پیشرفت تحصیلی بیشتر از هر چیزی نیاز به آرامش فکری و ذهنی دانشجویان دارد و دانشجویانی که دچار این عارضه های روحی شده باشند قطعا نمی توانند انرژی کافی برای رشد تحصیلی خود صرف کنند و در نتیجه دانشجو نمی تواند از نظر تحصیلی موفق باشد.

سخن پایانی

صنعت گیم و بازی های موبایلی در دو دهه اخیر به شدت مورد استقبال مردم سراسر جهان قرار گرفته است و تمامی اقشار، جنسیت ها و سنین مختلف از این بازی ها برای پر کردن اوقات فراغت خود استفاده می کنند. دانشجویان را می توان یکی از مهم ترین و پرتعدادترین مخاطبان بازی های موبایلی در سراسر جهان دانست که سالانه میلیون ها بازی موبایلی مختلف را از سبک ها و ژانرهای مختلف دانلود و نصب می کنند. سازنده های بازی ها تلاش کرده اند به جذاب تر کردن بازی ها و امکان خرید جم بازی ها و خرید یوسی بازی گیمرهای بیشتری جذب کنند و این می تواند علی رغم فواید زیادی که دارد معضلاتی نیز برای بازیکنان خصوصا دانش آموزان و دانشجویان داشته باشد.